Cây Me Đất Nấu Canh Chua Me Đất Thanh Nhiệt, Món Ăn Thuốc Từ Chua Me Đất

Trongbữa cơm của ta, bát canh rau không những ngon miệng mà cònlà cần thiết. Mùa hè trời nóng, món canh chua lại càng đượcchờ đợi, thưởng thức. Trong Nam, thường bạc hà đượcdùng để thêm vị chua. Ở Huế, me đất là rau vừa dễ tìmvừa đem lại khẩu vị thích hợp. Cũng như mọi nhà nộitrợ đảm đang khác, vào mùa xuân cũng như mùa hè, khi gấpgáp, đi ra vườn vài phút là mạ tôi hái đủ lá me để dùng.Cô Hoàng thị Kim Cúc đề nghị món canh cá cơm nấu me đấtvào thực đơn mùa xuân : “Cá cơm rửa sạch, xé hai con cá,lấy tay tước xương và đầu vứt đi, rửa lại nước muốicho cá cứng, vớt ra, dầm cá vào hành giã nhỏ, tiêu, nướcmắm, ớt trộn lại để đó. Nấu nửa soong nước sôi, đổcá vào nấu, nếu có tôm xào thêm càng ngon. Sôi vài lần cáchín, nhắc xuống bỏ me đất lặt rửa sạch vào, thêm láhành ngò xắt nhỏ”. Cô cũng chỉ cách nấu me đất với tép: “Đổ mỡ quánh để nóng ; bỏ hành giã nhỏ xào chín, chotép, ớt, tiêu, muối, nước mắm vào xào. Tép thấm, đổmột bát nước nấu sôi, nếm vừa, nhắc xuống, bỏ me đấtlặt rửa sạch vào, trộn me cho chín đều” (1).Ấntượng bát canh me đất tồn tại lâu dài trong trí óc ngườiHuế sống xa quê. “Chan nước canh me chua vào cơm, bỏ thêmmột nhúm rau sống tươi xanh, va vào miệng, chưa chi các hạchnước miếng đều đổ ra, có thể mọi sự phiền não, chánnản trên đời đều tan biết trên bát canh độc đáo đó”(2a).Làm sao quên được cảnh tượng gia đình cả thời tuổi trẻ: “Đứa nào cũng thử chan vào cơm và húp canh. Lũ nhỏ thìchê chua đắng. Tôi lớn hơn mấy tuổi, bắt đầu biết thưởngthức mấy món cay nên thấy hay hay. Chan thêm canh và rắc thêmmột ít khuyết lùa cơm vào miệng. Ôi thấm thía ! …. Cólần mẹ tôi đố các con :Xămxăm cầm búa nhìn quanhThợrèn thợ bạc thảy đành ngồi không.Làcây gì ? – Cây me đất (vì mất đe là me đất) ” (2b).Međất thường dùng là chua me đất hoa vàng hay tím lạt, thườnggặp ở những nơi ẩm ướt, bờ ruộng, đồng cỏ hoang. Nólà một loại cỏ mọc lan bò trên mặt đất, thân đỏ nhạt,lá cuống dài, gồm ba lá chét, mỗi lá chét có một vết hõmtrên đầu thành hình tim ngược. Hoa mọc thành tán, cuốnggầy, nhị hai vòng, nở vào các tháng 5-7. Tên khoa học củanó là Oxalis corniculata L. hay O. repens Thunb., thuộchọ Chua me đất Oxalidaceae như cây khế. Tên thông thườnglà me đất, chua me đất, chua me hoa vàng, trong Nam có tên chuame ba chìa (LQN-TNñ), người Tày gọi sỏm hèn, người Nam Dươngsemanggi. Từ Trung Hoa có thêm những tên thố tương thảo, toantương thảo, tạc tương thảo, toan vị thảo, toan vị vị,tam diệp toan. Giáo sư Phạm Hoàng Hộ (PHH) phân biệt me đấtnhỏ O. corniculata L. me đất hường là O. corymbosa D.C.,me đất đỏ O. deppel, me đất chua O. acetosella).Cây me còn mang tên O. martiana Zucc., một loại cỏ khôngcó thân, lá ở gốc, hoa màu hồng nên còn được gọi hồnghoa tạc tương thảo. Cũng có hoa cùng màu hồng là cây chuame đất đỏ O. deppei Sw., còn gọi rau bợ, thân ngầm,lá chét hình tím ngược, hoa năm cánh, nhị hai vành, mọc hoangdại. Ngoài ra có một loại cỏ mọc ở vùng khí hậu mátnhư Sapa, Hoàng Liên Sơn gọi là chua me núi O. acetosellaL. (tức la me đất chua) hay sơn tạc tương thảo, không cóthân, lá kép, hoa trắng hay hồng. Có bản báo cáo ghi tên chuame đất nầy là wood sorrel (15). Ở báo chí khoa học,cây rau sorrel (hay surelle, oseille, rau chút chít) thường đượckhảo cứu về dung lượng kim loại trong cuộc tìm hiểu vàđo lường ô nhiễm môi trường. Giáo sư Đỗ Tất Lợi (ñTL)còn có ghi cây chua me đất hoa vàng O.

Đang xem: Cây me đất nấu canh chua

Xem thêm: Hướng Dẫn Cách Nấu Canh Cua Biển Nhỏ Nấu Canh Cua Biển, Cách Nấu Canh Cua Biển Đậm Đà Và Bổ Dưỡng

Xem thêm: Mách Nhỏ Mẹ Cách Nấu Canh Khoai Mỡ Cho Bé Mới Nhất 2021, Top 9 Nấu Canh Khoai Mỡ Cho Bé Mới Nhất 2021

corniculata L. khácvới chua me hoa đỏ O. corymbosa, tức là me đất hường,cũng cùng họ Chua me đất, thân cao hơn, nhiều lá dài, hoamàu vàng, có vị chua mát, thường được nấu với rau muống.Raucó vị chua vì thân và lá chứa đựng vài acid hữu cơ. Sắcký giấy cho phát hiện tartric acid và chút ít citric acid tronglá me đất (4), ascorbic acid tức vitamin C bên cạnhdehydroascorbic, pyruvic và glyoxalic acid trong me núi (6).Số lượng ascorbic acid được xác định qua phép so màu là183 mg/100g trong me núi tươi (14). Trong toàn thân câyme đất có một chất bảo vệ ascorbic acid khỏi bị oxi hóa(3).Chất phylloquinon tức vitamin K1 đã được phát hiệnqua phép đo độ nhạy cảm so với 2,4-dichloro phenoxy acetic acid(15).Một phần oxalic acid trong me đất (7,0%) hiện diện ở thểhòa tan (4,0%) (5). Những flavonoid như vitexin, isovitexincó mặt trong me đất (8). Dùng hexan chiết xuất, ngườita đã phát hiện được octacosanal và sitosterol (12)trong toàn thân cây. Trong số 17 hoá chất tách từ me đất,heptanal-2, pentylfuran-2, phytol-tetramethyl-3,7,11,15 hexadecenol-2 đãđược xác định (9). Phytol có tác dụng ức chếenzym lipoxygenase đậu nành với chỉ số IC50 ở nồngđộ 0,22 microM (11). Những lipid (1,47%) chiết xuấttừ lá me đất với một hỗn hợp CHCl3-MeOH phântích qua cột sắc ký silicagel cho thấy gồm có phần lớn lipidtrung hòa cạnh những glycolipid và phospholipid (10).Về mặt kim loại và khoáng chất, me núi chứ đựng Ca, Mg,Na (16), còn vỏ tế bào me đất qua kính hiển vi điệntử cho thấy khối ferritin là nguồn sắt ở phôi cây (7).TheoĐông y, chua me có tính chất chua (toan), lạnh (hàn), thườngđược dùng làm thuốc thanh nhiệt, khát nước, mát máu, anthần, điều kinh, giảm huyết áp, thông tiểu tiện, chữasốt lỵ, cảm ho, viêm gan, viêm ruột, viêm niệu đạo, xíchbạch đới, suy nhược thần kinh, bệnh đường tiết niệu.Thường khi khát nước, người ta lấy một nắm giã nát chếnước nguội vào vắt lấy nước cốt uống. Chữa đại tiểutiện không thông thì hòa thêm một thìa đường vào nướccốt. Để chữa hậu môn sưng đau hay lở nẻ, cho giã nhỏme đất với rau săm, bồ kết, nấu nước ngâm rửa. Bong gânsưng đau thì giã me đất chưng nóng xoa bóp hay giã vắt lấynước dội vào. Ở Ấn Độ, Philippines, nhân dân dùng nó chữabệnh scorbut nhờ có ascorbic acid. Một phấn chiết me đấtcó tính chất chống tăng đường huyết và chống tăng huyếtáp, được đề nghị cho vào thức ăn (13). Đằngkhác, một hỗn hợp gồm có oxalic acid rất hiệu nghiệm khiđem khử các trùng Escherichia coli và Staphylococcus aureus(20).Oxalicacid là một phân tử diacid (hai acid) nhỏ nhất HOCO-COOH (chỉcó hai nguyên tố carbon), có phần độc, được nhà hóa họckiêm dược sư Carl Wilhelm Scheele (1742-1786) người Thụy Điểnkhám phá ra năm 1776. Nó hiện diện trong thiên nhiên ở thểmuối. Ở Pháp, kali oxalat được gọi là “muối chút chít”(sel d”oseille). Còn calci oxalat không tan hòa trong nước thì cấuthành những thể kết trong cây cỏ, những sỏi sạn trong cơthể. Vì vậy người có sỏi sạn trong bàng quang không nêndùng me đất. Để chữa chứng thiếu máu vì thiếu sắt, ngườita dùng muối ferreux oxalat. Trong cơ thể sinh vật, khi oxalat-OCO-COO- được enzym biến hóa ra format HOCO-để cấu thành khí CO2 thì phát ra năng lượng cầnthiết cho những phản ứng khác.Trongkỹ nghệ, dựa lên tính chất có khả năng di chuyển nhữngion kim loại và kiềm thổ (cấu thành oxalat), người ta dùngoxalic acid để xử lý mặt kim loại, đánh sạch và mài nhẵncẩm thạch, tẩy trắng bột giấy, sợi vải, da thuộc, làmthuốc cắn màu trong ngành nhuộm lông len. Nó cũng được dùngtrong việc chế tạo các chất trùng hợp hay các chất dẻo.Trước kia, ở Âu châu, oxalic acid được chiết xuất từ menúi. Ngày nay, nó được nhân tạo tổng hợp bằng phươngpháp oxi hóa với nitric acid những carbohydrat lấy từ bắp (HoaKỳ), đường (Ấn Độ), sắn (Brazyl) hay những olefin như propylen(Pháp), ethylen glycol (Nhật Bản). Trong dân gian, lá me đấtthường được dùng để đánh bóng đồ đồng. Ở kỹ nghệ,lá me đất hay phần chiết được pha lẫn với nhiều chấtkhác chiết xuất từ thực vật như nhựa thông, hạt dẻ haynguồn gốc khoáng vật như monmorilonit, vermiculit để tẩm thấmnhững lớp nền xốp màng lọc có khả năng ngăn chặn methylamin,methanthiol (17), hay những chất có mùi đạm như ammoniac,ngay cả mùi khói thuốc lá (19). Nói chung vận dụngáp suất thấm lọc một màng lọc tẩm me đất, người tacó thể phân ly nhiều chất lỏng hay hơi khí như ammoniac, đạmkhí từ khí trời, hay khinh khí từ hỗn hợp khí phát xuấttrong phản ứng khử lưu huỳnh (18). Loại màng lọcnầy rất hiện đại và rồi đây sẽ phát triển mạnh.Nhânđi dạo miền nam nước Pháp, một hôm lang thang trên một sườnnúi vùng Haute Provence, tôi gặp một cụ già lom khom đi tìmnhặt một cây rau có ba lá chét hình tim ngược như me đất,gọi là anémone hépatique, không phải để nấu canh chuavì trong thực đơn Pháp không có canh. Trả lời câu hỏi củatôi, ông bảo mỗi buổi sáng, thay vì uống cà phê, ông sắcuống rau nầy thì thấy con người thư thái ra. Tuy nhiên câyrau nầy không được phổ biến rộng rãi như me đất củata. Trong ký ức người Huế, me đất là cả một kỷ niệmêm đềm. Vừa là món ăn quen thuộc, nó lại hiến một cảnhtượng quê nhà khó quên : “Lá me đất màu xanh lục gồm cóba cánh hình trái tim, xếp châu đuôi lại với nhau rất đềuđặn. Tôi nhớ hồi còn bé, chúng tôi nhổ những cọng raume đất nầy, cầm trong hai ngón tay, xoay xoay như những chiếcdù xanh tí hon. Bây giờ tôi lại phát hiện thêm hoa me đấtrất đẹp. Màu hoa hồng tươi năm cánh, ở giữa là nhị vàngcam. Hoa nở rộ lên khi ánh nắng chan hòa trong vườn. Búp hoahình bình hoa, máu trắng ngà, khi hàm tiếu chúm chím mà tímhồng ở giữa và khi nở ra, màu tím hồng tươi của hoa xenlẫn giữa những đám lá màu xanh lục trông thật đẹp” (1).

See more articles in category: Món Canh